ଭଗବଦ୍ ଗୀତା କ'ଣ?

ଭଗବଦ୍ ଗୀତା କ'ଣ?

୧. ମହାଭାରତର ଷଷ୍ଠ ପୁସ୍ତକ "ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବ" ରୁ ୭୦୦ ଶ୍ଳୋକ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଅଂଶ – ଯାହାକି ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ।

୨. ଏହା ହେଉଛି ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଦ୍ଧର ଯୋଦ୍ଧା ଅର୍ଜୁନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସାରଥୀ ତଥା ବନ୍ଧୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା କଥୋପକଥନ (ସଂଳାପ) ।

୩. ଏହି ସଂଳାପକୁ ଅନ୍ଧ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସାରଥୀ ସଞ୍ଜୟ ଶୁଣାଇଥିଲେ । ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ମହର୍ଷି କୃଷ୍ଣ-ଦ୍ୱୈପାୟନ (ଯିଏ କି କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଏକ ଦ୍ୱୀପରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ) ଏକ "ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି" ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ସେ ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ମହାନ କାବ୍ୟ "ଜୟ" ବା ସାଧାରଣତଃ "ମହାଭାରତ" ନାମରେ ପରିଚିତ ଗ୍ରନ୍ଥର ରଚୟିତା ଥିଲେ ।

୪. ଋଷି କୃଷ୍ଣ-ଦ୍ୱୈପାୟନ ମଧ୍ୟ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏ ବିଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଣାଳୀ, ଯାହାକୁ 'ବେଦ' କୁହାଯାଏ, ତାକୁ ସଂକଳନ କରିବାର ବିଶାଳ କାର୍ଯ୍ୟ ହାତକୁ ନେଇଥିଲେ । ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ବୈଦିକ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଣାଳୀର ସଂକଳକ, ବେଦବ୍ୟାସ କିମ୍ବା କେବଳ "ବ୍ୟାସ" କୁହାଯାଏ!

୫. ଅନ୍ଧ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ କୌରବ କୁହାଯାଏ, ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭାଇ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ।

୬. ଯୁଦ୍ଧର ଆରମ୍ଭରେ, ଅନ୍ଧ ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗତ ଭାଇ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ଅସାଧାରଣ ବିଜୟ ହାସଲ କରିବେ ।

୭. କିନ୍ତୁ ସମୟ ସହିତ, କୌରବମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ମହାନ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ହାତରେ ନିହତ ହେଲେ ।

୮. ଯେତେବେଳେ ସେନାପତି, କୌରବ ସେନାର ମୁଖ୍ୟ ତଥା ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ ତୃତୀୟ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଧନୁରୁ ବାହାରିଥିବା ଶରଶଯ୍ୟାରେ ପରାସ୍ତ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ (ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର) ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇଗଲେ । ସେ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ଯେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧା ଭାବରେ ପରିଚିତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପରି ସିଂହ ସମାନ ଯୋଦ୍ଧା ମଧ୍ୟ ପରାସ୍ତ ହୋଇପାରିବେ । ସେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଗଲେ ଯେ କୌରବମାନଙ୍କ ପରାଜୟ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ ।

୯. ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ ଏବଂ ଏହା ଜାଣିବା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ ଯେ, ଏମିତି କ'ଣ ହେଲା ଯେଉଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ସହଜ ଲାଗୁଥିଲା, ସେମାନେ କୌରବମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଏତେ ଅଲୌକିକ ଶକ୍ତି କେଉଁଠୁ ପାଇଲେ!

୧୦. ସେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ହେ ସଞ୍ଜୟ, ନ୍ୟାୟର ଯୁଦ୍ଧଭୂମି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋର ପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ମୋର ସ୍ୱର୍ଗତ ସାନ ଭାଇ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ପ୍ରକୃତରେ କ'ଣ କଲେ?" (ଗୀତା: ୧.୧)

୧୧. ସଞ୍ଜୟ ଜାଣିଥିଲେ ଏସବୁ କେଉଁଠୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

୧୨. ସେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ଏହା ଅର୍ଜୁନ ହିଁ ଥିଲେ ଯିଏ ନିଜର ସାରଥୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ରଥ "ନନ୍ଦିଘୋଷ" କୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିର ମଝିକୁ ନେବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଦେଖିପାରିବେ ଯେ ସେ କାହା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି । ସାରଥୀ ମଧ୍ୟ ସେୟା କଲେ ।

୧୩. ଅର୍ଜୁନ ଅନ୍ୟ ପଟେ ନିଜର ପ୍ରିୟ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିଲା । ସେ ନିଜର ମହାନ ଗୁରୁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଆର୍ଯ୍ୟାବର୍ତ୍ତର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଦ୍ଧର କରିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଅନେକ ଆତ୍ମୀୟ ସ୍ୱଜନ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଯୁବ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସେ ଭାବପ୍ରବଣ ହୋଇପଡ଼ିଲେ ।

୧୪. ସେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରକୁ ତୀର କିପରି ବା ଚଳାଇବେ?!

୧୫. ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ବିନାଶ ସୃଷ୍ଟି କରିବ । ଏହା ମହାନ ଯୋଦ୍ଧା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରିବ । ସେମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ ପରିବାର ବଣା ହୋଇଯିବେ (ଅସହାୟ ହେବେ) । ଏହା ସମାଜରେ ଅରାଜକତା ଏବଂ ବିଶୃଙ୍ଖଳା ଆଣିବ ।

୧୬. ଯେଉଁ ଏକମାତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖରେ ସେ ନିଜର ଭାବନା ପ୍ରକାଶ କରିପାରିବେ, ସେ ଥିଲେ ତାଙ୍କର ସାରଥୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଯିଏ କି ତାଙ୍କର ଦୂର ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭାଇ ଏବଂ ଶାଳକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ସେ କହିଲେ, "ହେ ହୃଷୀକେଶ! ମୁଁ ମୋର ଭାବନାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ମୋତେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କର ଯେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ କ'ଣ ନୁହେଁ । ଏତେ ରକ୍ତପାତ ପରେ ମିଳିବାକୁ ଥିବା ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ, ଖ୍ୟାତି ଓ ଧନସମ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁଁ ଚାହୁଁନାହିଁ । ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ ।" (ଗୀତା: ୧.୭-୯)

୧୭. ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆର୍ଯ୍ୟାବର୍ତ୍ତର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ତଥା ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ କୌରବ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମାନ ଭାବରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରୁଥିଲେ ।

୧୮. ପ୍ରକୃତରେ, ସେ ହିଁ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଉଭୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଏହା କୌରବମାନେ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ କେବେ ଶୁଣି ନଥିଲେ ।

୧୯. ବରଂ, ଅନ୍ଧ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଜଣେ ଗୋପାଳ ବୋଲି କହି ଅପମାନିତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନର କଥା କହିବା ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ବିବେଚନା କରିଥିଲେ!

୨୦. ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା । ତେଣୁ ଏହାକୁ ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ ।

୨୧. ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ନ୍ୟାଯ୍ୟ ଅଧିକାର ଦିଆଯାଇ ନଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ରାଜ୍ୟ 'ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ'କୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ ବରଂ ଛଳନା ଦ୍ୱାରା ଛଡ଼ାଇ ନିଆଯାଇଥିଲା । ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ - ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୌରବଙ୍କ ସମଗ୍ର ରାଜସଭା ସାମ୍ନାରେ ଅପମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା । ଯେତେବେଳେ କି ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପରି ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଅସହାୟ ହୋଇ ଏହା ଦେଖୁଥିଲେ ।

୨୨. ରାଜନୈତିକ କାରଣରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସେନା କୌରବମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲା ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ନ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ଓ ସ୍ନେହ କାରଣରୁ ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ ସେମାନଙ୍କର ଉପଦେଷ୍ଟା ଓ ଶୁଭଚିନ୍ତକ ଭାବରେ ରହିବାକୁ ରାଜି ହୋଇଥିଲେ ।

୨୩. ସେ ତୃତୀୟ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାରଥୀ ହେବାକୁ ବାଛିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମର ପୁନଃପ୍ରତିଷ୍ଠା (ଧର୍ମସଂସ୍ଥାପନ) ପାଇଁ ଲଢ଼ାଯାଉଥିବା ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ସାଥୀରେ ରହିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ ।

୨୪. ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ "ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବିଷାଦଗ୍ରସ୍ତ" ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ (ଗୀତା: ୧)।

୨୫. ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ଉପଦେଶ ମାଗିବାରୁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଏବଂ ପ୍ରାଧିକାର ସହିତ ଏକ କ୍ରମାଗତ ଉପଦେଶମାଳା ପ୍ରଦାନ କଲେ ଯାହା ଯୁଦ୍ଧ ବିଜୟର କାରଣ ପାଲଟିଥିଲା ।

୨୬. ଯୁଦ୍ଧଭୂମିର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଉପଦେଶ ସମଗ୍ର ମାନବ ଜାତି ପାଇଁ ଜ୍ଞାନର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନକ୍ଷତ୍ର ପାଲଟିଥିଲା । "ଏହାକୁ କୁହାଯାଏ - ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା" ଭଗବାନଙ୍କ ଗୀତ!

୨୭. ଏହି ଉପଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ "ଯୋଗ" ନାମକ ଏକ କ୍ରମାଗତ ଢାଞ୍ଚାରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଏହାକୁ ଯୋଗାସନ କିମ୍ବା ଶାରୀରିକ ବ୍ୟାୟାମ ଭାବରେ ଭୁଲ୍ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

୨୮. ଯୋଗ ମାନେ - ଯୋଡ଼ି ହେବା ବା ସଂଯୁକ୍ତ ହେବା - ଉଚ୍ଚ ସ୍ତରୀୟ ଚିନ୍ତାଧାରା ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବା - ପ୍ରକୃତରେ ଆମର ମନକୁ ଦିବ୍ୟସତ୍ତାଙ୍କ ମନ ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା । ଏହା ଆମ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଦୂର କରିବ ।

୨୯. ଯେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରା ଦିବ୍ୟାବତାର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଉନ୍ନତ ହେଲା, ଏହା ତାଙ୍କ ମନରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ପରିବର୍ତ୍ତନ (ଯାଦୁ) ଆଣିଲା ।

୩୦. କୃଷ୍ଣ କହନ୍ତି ।

୩୧. "ଶରୀର ହିଁ ମରିଯାଏ, ଆତ୍ମା ନୁହେଁ । ତେଣୁ ଯାହାର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ତାହା ଶରୀର ଅଟେ, ଆତ୍ମା ନୁହେଁ । ତେଣୁ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ଶୋକ କରିବାର କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ ।"

୩୨. "ଜଣେ ଯୋଦ୍ଧା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଫଳାଫଳ ବିଷୟରେ କେବେ ଚିନ୍ତା କର ନାହିଁ, କାରଣ ତାହା ତୁମ ହାତରେ ନାହିଁ ।"

୩୩. "ଫଳାଫଳ ପ୍ରତି ନିରାସକ୍ତ ମନୋଭାବ ରଖି ସଚେତନତାର ସହ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କର - ଏହାକୁ 'ଜ୍ଞାନ କର୍ମ ସନ୍ନ୍ୟାସ' କୁହାଯାଏ ।"

୩୪. "କେହି ବି ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ଖସିଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ଏପରିକି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର କର୍ମ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେବା ପାଇଁ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବରେ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରନ୍ତି ।"

୩୫. "ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ 'ଯଜ୍ଞ' ବା ତ୍ୟାଗର ମନୋଭାବରେ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ । ଏହାର ଅର୍ଥ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ନିଜର ସଞ୍ଚୟ ପାଇଁ ନୁହେଁ । କାରଣ ସମଗ୍ର ପ୍ରାକୃତିକ ଚକ୍ର ଏହା ଉପରେ ଆଧାରିତ । ବର୍ଷା, ଗଛ, ଶସ୍ୟ, ଖାଦ୍ୟ, ବାୟୁ, ନଦୀ - ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜର 'ଯଜ୍ଞ' କର୍ମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଅଛନ୍ତି । କେବଳ ମଣିଷ ହିଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିବା ଭୁଲିଯାଇଛି ଏବଂ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ପାଇଁ ଲାଳାୟିତ ରହିଛି । ମଣିଷ ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ୟର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ନିଜର ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ୍ ।"

୩୬. "ଏହା ଭଗବାନ ଯିଏ ସବୁଆଡ଼େ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ସବୁକିଛି ଭଗବାନ ଅଟନ୍ତି । ଯିଏ ସବୁଥିରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ସେ ହିଁ ଜଣେ ଯୋଗୀ । ସେ ହିଁ ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରକୃତ ଯୋଗରେ ଅଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ନିଜର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଅହଂକାର ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥାଏ । ସେ ସନ୍ତୁଳିତ ଅଟନ୍ତି । ନା ସଫଳତାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ନା ବିପଦରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ।"

୩୭. "କାରଣ, ସେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି । ଅତ୍ୟଧିକ ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନୀଚ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସିଧା ବସି, ସେ ନିଜର ଭ୍ରୁଲତା ମଝିରେ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରନ୍ତି । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ 'ଧ୍ୟାନ ଯୋଗ' ମାଧ୍ୟମରେ ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତାଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୋଗ ବଜାୟ ରଖନ୍ତି ।"

୩୮. "ଧ୍ୟାନ ଜଣେ ଯୋଗୀଙ୍କୁ ସଚେତନ ରହିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ସଚେତନ ରହି ସେ ତ୍ୟାଗ ଭାବରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟପରାୟଣ ହୁଅନ୍ତି । ତେଣୁ ସେ ମୋର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ।"

୩୯. ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ - ନିଜର ଦିବ୍ୟତା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ।

୪୦. "ଯେତେବେଳେ ବି ଧର୍ମର ଗ୍ଳାନି ବା ପତନ ହୁଏ, ତାକୁ ପୁନଃପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନିଏ ।"

୪୧. "ହେ ଅର୍ଜୁନ! ମୁଁ ହିଁ ସବୁକିଛିର ଉପଭୋକ୍ତା, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ମହାନତା ଦେଖିବ ସେଠାରେ ମୋତେ ପାଇବ ।"

୪୨. "ମୁଁ ମହାନମାନଙ୍କର ମହାନତା - କେବଳ ଜଣେ ଯୋଗୀ ହିଁ ଏହା ଜାଣିଥାଏ ।"

୪୩. "ଜଣେ ଯୋଗୀ ହୁଅ ଅର୍ଜୁନ ।"

୪୪. ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି - "ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱ ରୂପ" । ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଏକ ବିଶେଷ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରଦାନ କରି ଏହି ଦିବ୍ୟ ବିରାଟ ରୂପ ଦେଖାଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ନିଜର ବିଶ୍ୱାସକୁ ଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ ।

୪୫. ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ଜଣେ ଯୋଗୀର ଦୃଷ୍ଟି - ସମଗ୍ର ପ୍ରକୃତି, ଏହାର ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଚଳ ଏବଂ ଅଚଳକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ରୂପରେ ଦେଖିବା! ଯାହା ପାଖରେ ଯୋଗୀର ଆଖି ଅଛି ସେ ତୁରନ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇପାରିବେ ।

୪୬. "ପ୍ରକୃତିର ତିନୋଟି ଗୁଣ ଅଛି, ଯାହା ମାନବ ଜାତିର ଜୀବନଶୈଳୀକୁ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ବା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରେ । ତାହା ହେଉଛି ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ (ଭଲ ଗୁଣ), ରଜ ଗୁଣ (ଆସକ୍ତି) ଏବଂ ତମ ଗୁଣ (ଖରାପ/ଅଜ୍ଞାନ ଗୁଣ) ।"

୪୭. "ଅର୍ଜୁନ, ଜଣେ ଏହି ତିନୋଟି ଗୁଣର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ବରଂ ସଚେତନ ଜୀବନଯାପନ ସହିତ ନିଜର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକୃତରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ହେବ ।"

୪୮. "ଏହା କେବଳ ସେତେବେଳେ ସମ୍ଭବ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ କେହି ମୋ ନିକଟରେ ପ୍ରେମର ସହିତ ସମର୍ପଣ କରେ ।"

୪୯. "ହେ ଅର୍ଜୁନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ମୋର ଶରଣାଗତ ହୁଅ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବି ଯେ ତୁମ ଉପରେ କୌଣସି ପାପର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ । ଏହା ମୋର ବଚନ ।" (ଗୀତା: ୧୮.୬୬)

୫୦. ଶେଷରେ ସଞ୍ଜୟ ଅନ୍ଧ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହନ୍ତି - ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଦ୍ଧର ଅର୍ଜୁନ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅଛନ୍ତି - ସେଠାରେ ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ ।